17 Eylül 2018 Pazartesi

MODERN KÖLELİK ÜZERİNE

Giriş


Kölelik deyince aklınıza ne geliyor? Batı Afrika'dan Amerika kıtasına doğru balık istifi bir şekilde gemilerde taşınan siyahiler mi? Evlerinden kaçırılıp köle pazarlarına götürülmüş kızlar mı? Savaş esirleri mi, prangalar mı? Yoksa çoktan yok olmuş, eskimiş bir kavram mı?
Eğer cevabınız sonuncusu ise, üzülerek söylüyorum ki yanılıyorsunuz. Üzerimizde giydiğimiz kıyafetlerden kullandığımız bilgisayarlara, günlük hayatımızda karşılaştığımız birçok şeyde köleliğin izine rastlayabiliriz.
Kölelik, antik çağdan günümüze zaman içinde yüzünü değiştiren ama özü aynı kalan bir canavardır. Köleliğe ilk olarak antik bir Mezopotamya devleti olan Sümerler'de rastlasak da günümüz Afrika'sında bir devlet olan Moritanya'da ancak 2007 yılında resmi olarak bir suç olarak kabul edilmiştir. Günümüz Libya'sında köle pazarları varlığını hala devam ettirmektedir.
Aslında bakarsanız eski zamanlardaki köle sahibi olmak çok masraflı bir işti. Kölenin karnını tok tutman, onu giydirmen, başını sokacak bir barınağı temin etmen vb. ihtiyaçları karşılaman gerekiyordu. Fakat artık buna gerek yok. Sadece çalıştığı kadar (Çalıştığı kadardan kastım saati 1$ bile değil) hak ettiği parayı modern kölesine vermek ve sorumluluktan kurtulmak. İşte bu kadar ucuz.
Peki, iki çok büyük savaş atlatmış, Birleşmiş Devletler gibi bir uluslararası örgüte sahip, birçok salgın hastalığı yok edecek aşıları keşfetmiş, ırkçılık ve cinsiyetçiliğe karşı büyük bir mücadele etmiş bir dünya ve toplumlarında, kölelik nasıl olur da hala kendine yer bulur?

Modern Kölelik

Modern kölelik, zorla çalıştırma, zorla evlendirme, borç esareti, doğuştan kölelik, çocuk işçiliği ve insan kaçakçılığını kapsayan genel bir terimdir.

Yazımın geri kalanında da sıklıkla kullanacağım bu terimleri biraz daha açıklamamız gerekirse:
Zorla Çalıştırma : İnsanların kendi rızaları dışında, tehdit edilerek çalıştırıldıkları durumlar.
Zorla Evlendirme : Bir insanın reddetme hakkı ve rızası olmadan, ailesine, yasal vasisine ya da herhangi bir kişi veya gruba para vermek karşılığında evlendirilmesi olayı.
Borç Esareti : Bir insanın adil olmayan koşullarda kendi iş gücünü bir borcu ödemek için kullandırılması durumu.
Doğuştan Kölelik : Köle ailelerin çocuklarının da köle olarak kullanılması.
Çocuk İşçiliği : Çocukları zihinsel, fiziksel, toplumsal ya da ahlaki açılardan tehlikeli ve zararlı işlerde eğitim ve diğer hakları ellerinden alarak  çalıştırılması.
İnsan Kaçakçılığı : Zor kullanarak veya kullanma tehditle zorlama, kaçırma, hile, aldatma, nüfuzu kötüye kullanma, kişinin çaresizliğinden yararlanma veya başkası üzerinde denetim yetkisi olan kişilerin rızasını kazanmak için o kişiye veya başkalarına kazanç veya çıkar sağlama yoluyla kişilerin istismar amaçlı temini, bir yerden bir yere taşınması, devredilmesi, barındırılması veya teslim alınması durumları.
2016 yılından verilere göre, Dünya'da yaklaşık olarak 40 milyon köle ve 152 milyon çocuk işçi var. Bu 40 milyonun içinde 25 milyon insan zorla çalıştırılıyor ve 15 milyon insan zorla evlendirilmiş. Bu insanların 29 milyonunu, yani %71'ini kadınlar oluşturuyor. Kadınlar seks endüstrisinde zorla çalıştırılanların %99'unu ve zorla evlendirilenlerin %84'ünü oluşturuyor.
Çocuk işçilerin %70.9'u tarım sektöründe, %17.12'i hizmet sektöründe ve %11.9'u sanayi sektöründe çalıştırılıyor.

Günümüzden Hikayeler


Geçen gün vitrinde gördüğünüz o güzel kıyafetlerin bir kölelik süreci sonucunda ortaya çıkarıldıkları hiç aklınıza gelir miydi?
Okul hayatınız süresince yaşadığınız en tuhaf olayları düşünün.
Bunların arasında öğretmeninizle yan yana pamuk tarlalarında, devlet zoruyla çalışmak var mı?
Özbekistan Dünya'nın en büyük pamuk üreticilerinden biri. Her ne kadar uluslararası baskılar ve protestolar sayesinde durum iyiye gitse de Özbekistan devleti kendi vatandaşlarını insanlık dışı koşullarda pamuk toplamaya zorluyor. Evet, 21. yüzyılda bir devlet kendi vatandaşlarını çalışmaya zorluyor. Okullar ve hastaneler hasat dönemlerinde kapanıyor çünkü doktorlar ve öğretmenler tarlalarda pamuk topluyor. İnsanlar eğer kendileri pamuk toplamaya gitmez ya da pamuk toplaması için birini tutmazlarsa işten atılıyorlar veya istifa etmeye zorlanıyorlar.

Her ne kadar Özbekistan Devlet Başkanı Şevket Mirziyoyev 17 Eylül 2017'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda ülkesindeki zorla çalıştırma sorununu kabullense ve hükumet bazı üniversite öğrencilerini ve devlet memurlarını bulundukları tarlalardan işlerine geri dönmesine izin verse de insan hakları örgütlerince açıklanan raporlar geri dönmelerine izin verilen vatandaşların sonraları tekrar tarlalara götürüldüklerini ya da yerlerine pamuk toplaması için işçi tutmaya zorlandıklarını ortaya koyuyor.
" Köle gibi sabahtan akşama kadar çalışıyorsun, yeteri kadar yemek yok, aç yatıp yine aç kalkıyoruz" - Andijan Tarım Enstitüsü'nden bir öğrenci, 17 Eylül 2016.
 Moda endüstrisindeki kölelik gerçeği sadece kullanılan pamukla da bitmiyor.
Çocuklar Benin'de pamuk tohumları üretiminde çalışmaktan Özbekistan'da pamuk toplamaya, Hindistan'da iplik eğirmekten Bangladeş'te fabrikalarda kıyafetleri dikmeye kadar moda tedarik zincirinin her aşamasında çalışıyorlar.
SOMO ve ICN'nin raporuna göre, Güney Hindistan'da personel alma memurları yoksul, kırsal kesimdeki aileleri kızlarını yün eğirme fabrikalarına göndermeye iyi ücretli bir iş, konforlu konaklama, günde üç besleyici öğün, eğitim imkanı ve 3 yılın sonunda toplu ödeme yapma vaatleriyle ikna ediyor. Ama yapılan alan araştırması çalışma koşullarının aslında modern köleliğe ve en kötü çocuk işçiliği biçimlerine denk olduğunu gösteriyor.
3TG kısalmasını hiç duydunuz mu peki?
Tungsten Tantalum Tin Gold
Yani tungsten, tantal, kalay ve altın. Bu elementler olmasaydı bilgisayarlarımızı, cep telefonlarımızı ve fotoğraf makinelerimizi çalıştıramazdık. Bu elementler mücevherlerden gözlüklere, arabalardan uçaklara ve medikal ekipmanlara kadar hayatımızın her yerinde karşımıza çıkıyor. Aynı zamanda İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yapılan en ölümcül savaşı finanse etmeye yardımcı oluyorlar.
Bu elementlere verilen İngilizce isim olan "Conflict Minerals" Türkçe'ye "Çatışma Mineralleri" olarak çeviriliyor. Bu isim bir önceki paragrafın son cümlesini ve yaşananları gayet iyi özetliyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki birçok madenin işletmesi ne yazık ki hala silahlı grupların elinde, ve tahmin edebileceğiniz üzere bu madenlerde birçok çocuk çalıştırılıyor ve çalışma koşulları kölelik düzeyinde. Bahsettiğimiz elementlerin kullanım alanının ne kadar geniş olduğunu göz önünde bulundurursak, silahlı gruplar bu madenler sayesinde büyük bir gelir elde ediyorlar. Ve bu silahlı gruplar bölgedeki ve kaçakçılık yollarındaki otoritelerini yağma, katliam ve tecavüz gibi insanlık suçlarını işleyerek sağlıyorlar ve aynı zamanda çocukları köle ve asker olarak kullanmak için kaçırıyorlar.
Bu elementlerin kaçakçılığıyla ve satışıyla elde ettikleri gelirlerle aldıkları silahlarla.

 Modern kölelikle bağlantılı olarak bazı ülkelere böyle ağır koşullarda çalıştırılan işçiler daha demokratik ülkelere gidebilmek için can pahasına bazı kaçakçılara başvurarak refah seviyesi yüksek olan ülkelere kaçıyorlar. Ve bunu yaparken  32 milyon $ bir sektörün parçası olan insan kaçakçılarına başvuruyorlar.


İnsanlar genelde doğudan batıya, güneyden kuzeye göç ediyorlar. Asıl gitmek istedikleri yer Avrupa. Bundan Dolayı Türkiye burada çok kritik bir köprü görevi görüyor. 

 Burada düşünülmesi gereken konulardan biri bu insanların kimisi yakalanıyor, kimisi yolda açlık ve susuzluktan hayatını kaybediyor. Hatta bazı insan kaçakçıları 5 gemi insan kaçırıyorsa bunlardan birini kendisi ihbar ediyor. Sahil Güvenlik bir gemideki kaçakçıları yakalarken arkalarında 4 gemi kaçıyor.
Geçen aylarda Pendik Ro-Ro limanında yakalanmamak için alüminyum folyoya sarılılarak yurt dışına kaçırılmaya çalışılan 7 Irak uyruklu göçmen yakalandı. Yani dostlarım düşünün insanların daha iyi bir hayat yaşayabilmeleri için girdikleri durumlara bakın. Ve bu kaçakçıların bu insanlara yüklü miktar paralar ödeterek bunları yaptırıyorlar.



ABD Dışişleri Bakanlığı 2017 İnsan Ticareti Raporuna göre:

Türkiye’deki insan ticareti mağdurlarının büyük kısmının Orta ve Güney Asya, Doğu Avrupa, Suriye, Endonezya ve Fas’tan geldiği belirtildi. 2016’da yabancı ülke doğumlu 181 insan ticareti mağdurunun hükümetçe tespit edildiği, bunların 36’sının Suriyeli, 33’ünün Kırgız, 33’ünün Gürcü, 16’sının Özbek ve geri kalan 73’ünün de Endonezya, Moldova, Fas, Pakistan ve Türkmenistan dahil diğer bir dizi ülkeden olduğu bilgisi verildi. 29’u çocuk olduğu belirtilen bu 181 kişinin 163’ünün kadın 18’inin erkek olduğu ifade edildi. 2015’te ise hükümetin tespit ettiği yabancı ülke doğumlu insan ticareti mağdurlarının sayısı 108’di.

Türkiye’nin yüksek sayıda sığınmacı nüfusuna sahip olduğuna ve bu sığınmacıların insan ticaretine karşı giderek daha korunmasız hale geldiklerine dikkat çekilirken, rapor hazırlandığı sırada ülkede tahmini 3 milyon yerlerinden edilmiş Suriyeli, 120 bin Afgan ve 125 bin Iraklı bulunduğu kaydedildi.

Bilinmeyen sayıda Suriyeli sığınmacı ve diğer çocukların sokak dilenciliği yaptığı, lokantalarda, tekstil fabrikalarında, marketlerde, tamirci ya da demir atölyelerinde ve tarımda çalıştıkları, zaman zaman ailelerinin geçimini sağladıkları, bazılarının zorla, olumsuz koşullarda çalıştırıldığı belirtildi. Suriyeli sığınmacı kadın ve kızların da fuhuş şebekelerinin kurbanı olduğu, bazılarının da evlenmeye zorlanarak hizmetçilik ya da fuhuş yaptırıldığı yönünde haberlerin bulunduğu kaydedildi.

Ve aslında bakarsanız hayalleri için gittikleri yerlerde de kölelikten başka bir şey yapıldığı söylenemez. Sonuç olarak kaçak işçi olarak çalışıyorlar. Hiçbir sosyal hizmetten yararlanamıyorlar ve en kötüsü iş kazaları yaşadıktan sonra haklarını arayamıyorlar.

Biz Ne Yapabiliriz?

Sanayi Devrimi ve küreselleşme pek çok fayda getirmenin yanı sıra tedarik zincirlerinin denetlenmesini zor bir hale getirdi, artan tüketim çılgınlığı ve tüketicinin taleplerini olabildiğince kar elde ederek karşılamak isteyen şirketler Dünya çapında pek çok insanlık dışı uygulamanın günümüzde bile devam etmesini körükledi.
Ama tüketicilerin bu konuda bilinçlenmesinin, daha çevre ve insan dostu bir üretim süreci talep etmesinin ve bu konuda ısrarcı olmasının meyvelerini almaya başladık bile.
Artık pek çok firma ve biz tüketicilerden ve sivil toplum örgütlerinden gelen baskılar sebebiyle üretim ve çalışma koşullarını iyileştirmek üzere önemli adımlar atıyor ve girişimciler tüketiciye kölelik karşıtı ve çevre dostu alternatifler sunuyor.
Aslında burada modern köleliğin olduğu toplumlarla alakalı bir soru kafamıza takılıyor. Modern kölelik olduğu için mi bu toplumlar geride; yoksa bu toplumlar geride oldukları için mi modern kölelik devam ediyor? Özbekistan'dan örnek verelim. Burada çalışan çocuklar okuldan sonra pamuk toplamak yerine kendilerini geliştirebilecekleri kurslara, eğitimlere vb. yerlere gitseler, buralara gitmeseler bile evlerinde ders çalışsalar ve  gelecekte nitelikli birer mühendis, doktor, ekonomist, akademisyen vb. meslek sahibi katma değeri yüksek ürünler üreten bireyler olsalar Özbekistan için daha iyi olmaz mı? Tabii ki de olur fakat Özbekistan hükumeti o pamuk tarlaların sahipleri için çalışıyorlarsa, pamuk fabrikaları hükumete yandaşlık yapıyorsa böyle bir şeyin olmasını istemez tabii ki de. Çünkü kendi siyasi otoritesi tehlike altına girer.
Burada bu fabrikaları da suçlamamalıyız. Çünkü bu fabrikaların tek bir amacı var. o da kar elde etmek. Eğer bir fabrika dese ki "Ben ucuz işçi çalıştırmayacağım. Tüm işçilerim reşit bireylerden oluşturacağım ve evlerini geçindirebilecek kadar maaş temin edeceğim." dese bu fabrika ayakta kalamaz. Çünkü rakipleri üretilecek olan ürün veya hizmeti daha ucuza üretirler ve bu ürün veya hizmetin fiyatı daha ucuz olacaktır. Sizler bir ürünün nasıl koşullar altında üretildiğinden habersiz olarak doğal olarak ucuz olanı tercih edeceksiniz. Fabrika bu tür kuralları koyamacak. Bundan dolayı buradaki yanlışı düzeltecek olan hükümetlerdir. Hükümetler belli başlı işçi haklarını koruyacak yasalar yürürlüğe koyduktan sonra eşit bir rekabet olanağı doğacaktır ve vicdan sahibi fabrika yöneticileri ürün veya hizmetlerini piyasada daha rahat bir şekilde satacaktır. Vicdansız olan fabrika yöneticileri ise devlet zoruyla zaten bu kuralları uygulayacaktır.
Fakat hükumetleri bu yanlışlarından döndürecek olan şey nedir? İşte bu da bizim elimizdedir. Eğer insanlar aldıkları ürünün nerelerden geldiklerini bilebilirlerse kendi tüketim alışkanlıklarını değiştirebilirler ve bu sayede bu fabrikalar satış yapamazlar. İnsanlar Özbekistan veya vb. yerlerden üretilmiş olan ürünleri değil de daha demokratik ülkelerde üretilen ürünleri tercih ederlerse bu demokratik olmayan ülkeler ister istemez ülkelerine döviz girdisi olması için demokratik adımlar atacaklardır.
Dünyadaki tüm kötülükleri bir gün, bir ay ya da bir yılda bitiremeyiz. Ama ne kadar çok kişi yaşadığımız gezegeni üzerinde yaşayan tüm canlılar için daha güzel bir yer haline getirmeye çalışırsa hedeflerimize o kadar çabuk yakınlaşırız
Bilimle, Sanatla ve Hoşgörüyle Kalın
Hoşçakalın















Gönderen zaman: Hiç yorum yok:

30 Ağustos 2018 Perşembe

VLADIMIR BARTOL'UN ALAMUT KİTABI ÜZERİNE


Alamut, Haşaşiler ve Hasan Sabbah Üzerine Kısa Bir Bilgi

Alamut Kalesi

  Fedailerin kalesi Alamut... Şu anda Alamut Kalesi'nin sadece kalıntıları ve Elbruz dağlarının içindeki geçitlerden başka bir şey kalmamıştır. Alamut Kalesi, günümüzde İran sınırları içerisindedir. Hazar Denizi'nin güneyinde yer alır. Tahran'ın kuzeybatısında, Kazvin'in kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Alamut kelime anlamı olarak "Kartal yuvası" anlamına gelir. Bir söylentiye göre Deylemli bir hükümdar kale yapmak için yer aramaktadır ve gözüne bir kartalı kestirir. Bu kartal nereye konarsa kaleyi oraya yapacağını söyler. Kartal, neredeyse tüm İran'ı ayakları altına alan Elbruz dağlarının tepesine konar ve hükümdar kaleyi buraya yapmayı emreder. Alamut Kalesi bu dağın tepesine inşa edilir. Fakat tekrar edeyim, bu sadece bir söylentiden ibarettir. Bu olayla alakalı tarihi bir belge yoktur. 

Haşaşiler

  Hasan Sabbah'ın 1090 yılında Alamut Kalesi'ni satın alarak kurduğu bir dini tarikattır. Kimilerine göre İran'ı diğer krallıkların baskılarından kurtarmaya çalışan bir grup kahraman; kimilerine göre de tüm Orta Doğu'ya korku salan bir terör örgütüdür. İsmini, kullandıkları iddia edilen bir çeşit uyuşturucu olan haşhaştan alır. Aynı zamanda "Assassin" yani İngilizce'de suikastçı anlamına gelen sözcük, haşaşi sözcüğünden türemiştir. Tabi ki bunun haklı bir sebebi var. Tarihte eşi benzeri görülmemiş bir suikastçı birliğinin yani fedailerin büyük devlet insanlarına yaptıkları suikastlarla dünyaya ün salmış olmasıdır. Gözlerini kırpmadan ölüme gidebilen bu askerler, Hasan Sabbah'ın bir emriyle kendini kuleden aşağıya atabilecek bir cesaret ve inanca sahiptirler. Nizamülmülk'ten tutun da Salahaddin Eyyübi'ye kadar bir çok devlet insanına suikast girişiminde bulunmuşlardır. 

  Haşaşiler sadece bir grup suikastçıdan ibaret değildir. Haşaşiler bir dini tarikattır da aynı zamanda. Şii mezhebinin bir alt mezhebi olan İsmaili mezhebinin Nizari koluna mensup olan bu tarikat İran'da çok büyük bir destek bulmuştur. Çünkü zamanında buradaki Sünni devletlerin halka yaptığı zulümlerden dolayı içten içe Şii mezhebini benimseyen halk böyle bir tarikatın onları kurtaracağını düşünmüştür.

Hasan Sabbah

  Hasan Sabbah, Haşaşi tarikatının başındaki kişidir. Şii mezhebinin çok güçlü olduğu Kum kentinde dünyaya gelmiştir. Söylentiye göre Nizamülmülk ve Ömer Hayyam'la aynı sınıfta okumuş.Bu üç arkadaş birbirlerine gelecekte kim hayatta daha üst kademeye çıkarsa ona yardım edeceğine söz vermiştir. Hayyam hedonist bir yaşamı seçerek bilim insanı ve şair olmuştur. Nizamülmülk, Selçuklu Devleti'nde vezir olmuştur. Hasan, Nizamülmülk'e giderek ondan kendisini vezir yapmasını istemiştir. Nizamülmülk onu eski dostluğu hatırına vezir olması için Selçuklu hükümdarına önermiş ve hükümdarda Hasan'ı vezir olarak tayin etmiştir. Fakat Hasan çok daha eğlenceli bir kişi olduğu için hükümdar onu çok sevmiştir. Bu olayı kıskanan Nizamülmilk, Hasan'a iftira atarak onu görevinden attırmıştır. Bu olay karşısında Hasan intikam yemini etmiştir. Fakat tarihsel olarak bu söylentiden ibarettir. Tarihi kaynaklara göre Hasan, Nizamülmülk'ten 30 yaş kadar küçüktür. Aynı sınıfta okumaları veya benzeri bir durumun olmasına imkan yoktur.

Giriş

Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

  Tüm yukarıda anlattıklarımı sadece kalabalık olsun diye yazmadım tabi ki. Hatta olabildiğince özet ve bizleri ilgilendiren kısmıyla alakalı genel hatlarını çizmek için bu bilgileri paylaşma ihtiyacı hissettim dostlarım.
  Kitap hakkındaki düşünce ve yorumlarımı anlatmadan önce sizlere şunu söylemek zorundayım. Bu kitap bir kurgudur. Haşaşiler hakkında tarihi bilgileri genellikle Selçuklu Devleti'nin kaynaklarından öğreniyoruz. Bir devlet, düşmanı olduğu bir devlete karşı tuttuğu kayıtlar ne kadar tarafsız olabilir ki? Bundan dolayı Haşaşiler hakkında çok fazla karanlık kısımlar mevcuttur.
  Hasan Sabbah'ın sahte cennetiyle alakalı da kesin bilgiler yoktur. Sahte bir cennetin olduğunu ilk iddia eden Parco Polo isimli bir gezgindir. Marco Polo da Hasan Sabbah'tan yaklaşık 200 yıl sonra yaşamış olan bir kişi olduğundan dolayı iddiaları pek sağlam temeller üzerine oturmamaktadır.
  Söylemek istediğim, bu kitap insanı uçsuz bucaksız bir serüvene çeken, sırlarla dolu bir tarikatın bölge üzerinde nasıl egemen olduğunu sürükleyici bir dille anlatan tarihi kurgusal bir romandan ibaret olduğundan dolayı, tarihi bilgi almak için değil; eğlenmek ve yazarın vermek istediği mesajları özümseyerek okumanızı sizlerden istirham ediyorum.

Kitabın Genel Özellikleri

  Ben kitabı Koridor Yayıncılık tarafından basılmış ve piyasa sürülmüş olan baskısından okudum. Ender Nail tarafından çevrilmiş olan bu kitap gerçekten çok önemli mesajlarla birlikte sizleri içine çeken sürükleyici bir hikayesi var. Çevirmenle alakalı daha ayrıntılı düşüncelerimi yazımızın devamında sizlerle paylaşacağım fakat şimdiden çevirmenin çok müthiş bir iş başarmış olduğuna değinmeden geçmeyeceğim. Kitabı asıl etkileyici yapan en önemli hususlardan biri de çevirinin çok müthiş olması sanırım.  Bunun yanı sıra sizlere okurken zevk verecek edebi bir dile de sahip. Konusu, karakterleri, vermek istediği mesajları, edebi dili vs. olarak inceleyeceğimiz bu kitap yaklaşık 510 sayfadan oluşuyor.

Kitabın Konusu, Olaylar ve Karakterler 

Hakkında Fikirlerim

  Kitaptaki olaylar genellikle Alamut Kalesi'nin içinde geçiyor. Alamut Kalesi'nde yaşayan insanlar üzerinden Hasan Sabbah'ın nasıl yöntemler kullanarak kendisine bu kadar fedai bulduğunu ve bu fedailerin ona olan sonsuz güvenini nasıl kazandığıyla alakalı bilgileri bizlere aktarıyor. Tarikatın alt kademelerindeki insanların samimi inancını çok etkileyici bir dille anlatırken; tarikatın üst kademelerindeki insanların onları nasıl kendi siyasi amaçları için kullandığını tüm korkunçluğuyla önümüze seriyor.

Alamut Kalesi'ndeki Harem


  Kaledeki haremi Halime isimli bir kız üzerinden anlatıyor yazar. Halime daha 14 yaşına bile basmamış küçük bir kız. Köle pazarından Hasan Sabbah'ın haremi için alınmış. Bundan önce çok kötü şeyler yaşamış fakat Alamut'a gelince hayatı boyunca görmediği güzellikte bahçelerden tutun da lezzetli mi lezzetli yemeklere kadar olan tüm şaşaalı dünyadan çok etkilenir. Aynı zaman müzik, dans, şiir, din ve cinsel ilişki üzerine dersler verilir burada. Tabi ki bunun bir amacı vardır. Hasan Sabbah, fedailerine cennetin anahtarının kendisinde olduğunu sürekli söyler. Fedailerine cenneti vaat eder. Fakat yakın arkadaşı Ömer Hayyam şöyle der "İnsanlara sadece cenneti betimleyerek kendine çekemezsin. Bunlar eskide kaldı. İnsanlar kurdukları basit dünyalarına iyice bağlandılar artık. Onlara cennetin kapılarını gözlerinin önüne açılmasını sağlayacak bir anahtar sunamayan birinin peygamberliğini ilan etmesi hiçbir fayda sağlamayacaktır". İşte Hasan Sabbah'ın dahiyane planının tohumları o zaman atıldı. İnsanlara sadece cenneti betimleyerek vaat etmeyecekti aynı zamanda gösterecekti onlara. Cenneti asıl cennet yapan özellik en önemlisi tabii ki de hurilerdir. İşte Hasan Sabbah, tüm bu haremi kendisi için değil; fedailerine sahte cennetinde sunabileceği bir kaç huri için tüm bu çabayı sarf ediyor.
  Yazar, haremdeki kızları çok saf olarak anlatmış. Fakat çok fazla saflar. Okurken o kızlardan nefret ettim adeta. Fakat içlerinden bir tanesi çok akıllı ve ilgimi çekti. Meryem isimli cariye, aynı zamanda Hasan'ın da sevgilisi. Ama sevgiliden de öte bir sırdaş daha çok. Hasan Sabbah, çoğu planını mutlaka, düşüncesini, aklından geçenleri vs. Meryem'e çekinmeden anlatır. Neyse haremin kendisine dönelim. Hasan Sabbah, bu kızları hareminde tutabilmek onlara son derece lüks bir hayat sunuyor. Fakat kızlar o kadar salak oldukları için bu lüks içerisinde ne kadar büyük bir kölelik sistemi içinde olduklarının farkında değiller. Zaten Hasan'ın da istediği bu. Buradaki kızların, altın bir kafesin içindeki bülbüllerden hiçbir farkı yok. Bir mahkumu demir parmaklıklar ardına koyarsanız o kişi bir yerlerde tutsak olduğunun farkındadır fakat onu lüks bir şatoya mahkum olarak atarsanız ve mahkumu parmaklıklardan uzak tutmak için ona ufak dikkat dağıtıcı şaşaalı bir hayat sunarsanız o mahkum, bir yerlerde tutsak olduğunun farkına varmaz. Hasan Sabbah'ın haremi de aynı bu sistem üzerine kurulu bir hapishaneden ibaret.

  Alamut Kalesi'ndeki Fedailerin Eğitimi

  Alamut Kalesi'nin en önemli bölümü, Alamut'u Alamut yapan kısmı kesinlikle fedailer ve onları eğiten dailerdir. Kitapta Alamut'taki fedai eğitimini İbni Tahir (Tahir'in torunu) üzerinden anlatılmış. İbni Tahir'in gerçek ismi Avni'dir. Fakat herkes ona İbni Tahir der. Çünkü Tahir dedesinin ismi ve İsmaili davası uğruna ilk can veren kişidir. En büyük şehit olarak kabul edilir. Nizamülmülk tarafından idam edilmiştir. Zaten İbni Tahirin babası da onu dedesinin intikamını alması için Alamut'a eğitim alması için yollamıştır. 
  Alamut'ta fedai eğitiminde silah becerileri çok önemlidir fakat asıl ön planda irade kontrolü ve İsmaili davasının felsefesi yer alır. İrade kontrolünde onlara uzun bir süre boyunca her gün oruç tutturulur. İrade derslerinde dailerin emriyle senefeslerini tutarlar ve gözleri kararıp, suratları mosmor oluncaya kadar bırakmazlar. Bayılıncaya kadar nefes bırakılmaz. Bayıldıktan sonra da bilinç yerinde olmadığı vücut nefes almaya başlar ve uyanırlar.
  Felsefe eğitiminde akıl yürütülür. Fakat bu akıl yürütme dogmatik inançlar üzerine üzerine kuruludur. Mesela şöyle bir örnek vereyim. Fedailerin müstehcen hayallere kapılmaları yasaklanmıştır. Kimse zihninde güzel kızlarla birlikte olduğu bir hayal kurmaya cesareti yoktur. Çünkü Hasan Sabbah çok yüce bir peygamber olduğu için insanların aklından geçenleri okuyabilir. Ama gençlerden biri bu konu üzerinde tartışmak ister. Çünkü gece rüyalarında şeytanlar ona musallat olup şehvetli rüyalar görmesi için onu yoldan çıkartmaya çalıştığını söyler. Bu insanın içindeki bir içgüdü olduğunu bunu engelleyemediğini ve bundan dolayı nasıl bu günahtan kaçınması gerektiği üzere arkadaşlarıyla istişare eder. Übeyde isimli bir fedainin buna karşı verdiği cevap şöyledir "Sizce Seyduna (yani Hasan Sabbah) bizlere yerine getiremeyeceğimiz emirler verir mi? Hiç sanmıyorum. Bence böyle bir şeyin imkanı yok. Bu yüzden beni iyi dinleyin. Seyduna sabrımızı ve fedakarlığımız karşısında bize ödül vaat etmedi mi? Etti. Bize cennet bahçelerini vaat etti. Şimdi soruyorum size, kim böylesine büyük bir mükafata kavuşmak ister? Cevap basit. Hepimiz. Ayrıca öldükten sonra yaşayacağımız hazlara sevinme hakkımız var elbette. O harikulade bahçeleri, tertemiz dereleri, bizlere sunulacak cennet nimetlerini, yalnızca bizlere hizmet etmek gayesiyle yaratılmış olan o kara gözle bakirelerin tatlı dokunuşlarını hayal edebiliriz. Bunda en ufak bir ahlaksızlık yoktur. Eğer şeytan bizi ayartmaya çalışırsa, hemen düşüncelerimizi ve hayallerimizi bu cennet bahçelerine yöneltebiliriz. Böylece en ufak bir günah bile işlemez hatta tam tersine Allah'ın ve Seyduna'nın rızasını kazanmış oluruz.". Bakın ne kadar zekice bir akılma yürütme değil mi? Fakat her ne kadar akıllıca olursa olsun bu dogmatik bir tarikat inancının üzerine inşa edilmiş bir düşünce.
  Fedailere şiir, tarih, coğrafya, matematik vb. bilimsel derslerde veriliyor. Fakat fedailerin asıl üzerine durdukları şey Hasan Sabbah'a karşı olan imanlarını güçlendirmek ve ona daha iyi bir hizmet verebilmek için bu bilimleri öğreniyorlar. Bir askerin kesinlikle ve kesinlikle bilimsel ve kültürel bilgi hazinesi açısından bilgili olması gerekir.
  Şimdi fedailerin Hasan Sabbah için nasıl bu kadar gözü kara suikastçılara dönüştüğünü anlatacağım. Bu fedailer belirli eğitimleri aldıktan sonra fedai olurlar. Hasan Sabbah, fedaileri yanına çağırır ve cenneti onlara göstereceğini vaat eder. Onları bir yatağa yatırır. Ağızlarına haşhaştan yapılmış bir hap atar. Bunu kullanan fedailer kendilerinden geçerler. O sırada Hasan Sabbah, hadımlarına emir verir onları arka bahçeye yani hareme götürmelerini emreder. Belirli bir süre geçtikten sonra kendilerine gelen bu fedailer etraflarında daha önce görmedikleri güzellikteki kızları görürler. Kızlar ona cennette olduğunu, kendilerinin de ona hizmet etmek amacıyla yaratılmış olan huriler olduğunu anlatırlar. Biraz daha şarap vererek onun sarhoş olmasını sağlarlar. Borular öttükten kızlar onun içeceğine bir hap atarak uyutur. Sabah, Hasan Sabbah'ın önünde uyanırlar ve onun ne kadar kudretli bir peygamber olduğuna şüphesiz bir şekilde iman ederler. Aynı zamanda aldıkları hapın bağımlılık yapan etkisi de vardır. Fakat fedailer bunun haptan dolayı değil gerçekten cennet nimetlerine olan bir bağımlılık olarak görürler. İşte bundan sonra fare kapana kısılmıştır. Hasan Sabbah, onları en tehlikeli suikast görevlerine gönderir. Hatta bir keresinde ona haber getiren bir elçiye askerlerinin gücünü göstermek için fedailerine kendilerini öldürmeleri için emir verir. Biri kendini kaleden aşağıya atarak; öbürü kendi kalbine hançerini saplayarak intihar eder. Yani kısacası kitaba göre bu fedailer ölmek için tasarlanmış profesyonel bir suikastçı grubudur.

Tarikatın Üst Düzey Yöneticileri: Hasan Sabbah ve Büyük Dailerin Tutumu

  Bana göre kitaptaki en ilginç ve en karizmatik karakter Hasan Sabbah'tır. Bu karizma kötü adam karizmasından ibarettir tabii ki. Hasan Sabbah nihilist bir inanca sahiptir. Fakat hakikati aramaktan da vazgeçmemiş bir karakter. Dünyanın kendisine dar geldiğini düşünür. İnsanlar ona göre iki gruba ayrılır:
  1. Yeryüzündeki masallara inanan ve bu masallar uğruna savaşan kimseler: Bu insanlar hakikati kendileri aramazlar. Başka insanların onlara sunmuş olduğu hikayelere inanarak sonsuz mutluluk yalanına kanarak bu hikayeleri uydurmuş olan kişilerin siyasi hedeflerine hizmet eden kişilerdir bunlar. İnsanların büyük bir kısmı bu kategoriye girer. 
  2. Yeryüzündeki insanları kendi siyasi ideolojisi uğruna masal uyduran kimseler: Bu insanlar hikayeler yazarak başka insanları yanlarına çekmeye çalışan kişilerdir. Onlara sonsuz mutluluğu vaat eder fakat buna ulaşabilmeleri için kendi ideolojisi uğruna bu insanları harcar. Fakat bu insanlar çok azınlıktadır ve Hasan Sabbah bunları Araf'ta yalnız yürüyen kişiler olarak tanımlar.
  Hasan Sabbah'ın hayatındaki temel prensip: Hiçbir şey gerçek değil, her şey mübah anlayışıdır. Bundan dolayı insanları harcarken hiç  zorlanmaz. İranlıları kendi kültürlerinden utanan biri olarak görmüştür. İranlılar kendi kültürlerini bir kenara bırakıp kendilerini Araplara teslim etmişlerdir. Bundan dolayı Hasan, İran'ı kendi ayakları üzerinde durabilen, eski kültürüne saygı duyan, kendinden utanmayan bir toplum yapmak için çabalamıştır. Kendisini diğer insanlardan çok daha üstte görür çünkü o Tanrı'nın bir yalandan ibaret olduğunu fark etmiş biri olduğu için diğer insanlar ona göre bir kullanılması gereken kuklalardan ibarettir. Her ne kadar Tanrı'nın olmadığına inansa da kainat karşısında kendini çok ezik görür. İnsanlardan üstündür ama kainat onun hayal edemeyeceği büyüklükte onu kuşatan ve onun acizliğini hatırlatan bir yerdir. Dünya ise onu kainata açılmaması için hapsedilmiş, onu kaplayan bir zindandan ibarettir.
Ömer Hayyam 1048-1131

  Hasan Sabbah, gerçekten çok bilgili ve zeki birisidir. Kitapta büyük dailerle yaptığı sohbetlerde çok fazla felsefe yapar. Onlara hayatı, hakikati ve hakikati arama sürecini anlatır. Ömer Hayyam ve Nizamülmülk'le eski arkadaştır. Ömer Hayyam'ın düşüncelerinden çok etkilenmiştir. Zaten sahte cennet fikrinin tohumunu kafasına atan Ömer Hayyam'dır. Fakat bazen Ömer Hayyam'ın en doğru yolu seçtiğini düşünür. Ömer Hayyam tüm gün şiir yazarak, şarap içerek ve kadınlarla aşk yaşayarak hayatını sürdürür. Nizamülmülke karşı bir nefreti vardır. Çünkü onun vezirlikten atılması için ona oyun oynamıştır. Bundan dolayı Nizamülmülk'ü öldürmek onun için bir gayedir. Hem kendi şahsi çıkarı hem de İsmaili davasının devamı için onun yok olması gerekir.
Nizamülmülk 1018-1092
  Hasan Sabbah bazen kendisinin ne kadar aciz olduğunu düşünür. Kendisini çok kötü hisseder bazen. Büyük dailer yani yardımcıları onun bu kadar acımasız olmasından rahatsızlık duyarlar ve bunu açık açık dile getirirler. Yavaş yavaş tek kaldığının daha çok farkına varır. Fakat dailer Hasan Sabbah her ne kadar acımasız şeyler yapsa da ona güvenirler. Çünkü  çok bilgili ve akıllı olduğunu, İsmaili davası için en doğru kararların onun verebileceğini düşünürler. Zaten Hasan Sabbah da acımasız kararlar verirken içten içe üzülür ama davanın geleceği için olduğunun farkındadır. Bundan dolayı kendisini biraz daha rahatlatır.
  Bence her ne amaçla olursa olsun ister kendi ülkesindeki siyasi birliği sağlamak için, ister ülkesini diğer büyük devletlerin hegemonyasından kurtarmak için, isterse de dünya barışını için her ne sebeple olursa olsun sorunlar insanları kandırarak çözülemez. Kısa vadelerde sorunların çoğunu çözülmüş olabilir fakat uzun vadeye bakarsak çözülmüş olan sorunlardan çok daha büyük sıkıntılar patlak verir. Sorunlar ancak ve ancak gerçekler, akıl, mantık ve sağduyu üzerine kurulmuş olan düşünce sistemlerinin çözüm önerileriyle çözülebilir. Tarihte bir çok örnek vardır bununla alakalı. Bir çok diktatör başta ülkesi için büyük işler başarmıştır. Fakat ya hayattayken vermiş oldukları yanlış kararlardan dolayı ya da öldükten sonra otorite boşluğundaki çıkan koltuk kavgaları bu tür devletlerin uzun sancılı sorunları çıkmasını da beraberinde getirmiştir.

Kitabın Edebi Dili ve Çevirmenin Etkisi

Kitabın Dili, Kurgusu ve Sürükleyiciliği

Vladimir Bartol
  Öncelikle şunu söylemeliyim dostlarım, kitabın yazarı bence çok başarılı bir iş çıkartmış. Kitabın dili o kadar akıcı ki sanki sayfalar üzerinde buz pateni yaparcasına hızlı bir şekilde akıp gidiyor. Hasan Sabbah'ın felsefe yaptığı bölümler her ne kadar biraz yavaşlatsa da diğer ortalama kitapların üzerinde bir akıcılığı olduğunu sizlere söyleyebilirim. Yolculuk yaparken, kafede ya da kantinde otururken okuyabilirsiniz. Okurken pür dikkat kesilmenize ihtiyaç yok fakat olayları ve karakterlerin fikirleri hakkında yatmadan önce kafanızı yastığa koyunca uzun uzun düşünebilir, farklı noktaları yakalayarak kafanızda daha farklı soruların çıkmasıyla kitabı sizlere daha farklı fikirler vermesine yardımcı olabilirsiniz.
  Kurgusu gerçekten çok hoşuma gitti. Yazar betimlemeleri kısa ve öz bir şekilde yapmış. Mekanı ve/veya kişileri kafanızda kurmanız çok kolay. Kurgunun bu kadar güzel olması bu akıcı dille birleşince tarifi imkansız bir okuma lezzeti veriyor bizlere. Bir de kitabın hikayesinin bizlere merak uyandırdığını tarikattaki tüm sırların yavaş yavaş ortaya çıkması tarifi imkansız bir merakla dolduruyor içimizi. Bir boş zaman bulsam da okumaya devam etsem diye can atıyor insan. Aynı zamanda yazarın olayla karşısındaki tarafsız tutumu bizlere " Buyur kardeş, istediğini çıkart ben anlatıcıyım sadece." deyip kaçması, bizlere kendi fikrimizi oluşması için bir yönlendirmede bulunmaması ayrıca tebrik edilesi bir özellik.
  Kitabı her ne kadar beğensem de ilerideki bölümlerde karakterlerin hikayelerden belli sebepler ayrılmış olması beni sonlarına doğru ilk baştaki merakımı bir nebze azalttı. Fakat bu kitaptaki tüm sürükleyiciliği yok ettiği anlamına gelmesin sakın. 
  Kitap her ne kadar güzel olsa da yazara bir konuda kızgınım. Yazar bu kitaba bir ön söz yazarak "Bu kitap tarihi olayları anlatmak için değil edebi bir zevk vermek için yazılmıştır." gibi bir yazı yazsaydı çok daha yararlı olacağı kanaatindeyim. Çünkü kitap bilimsel bir tarih kitabı değil fakat insanlar bu kitapta yazanları gerçek kabul edebilir. Tarihçiler hala daha Haşhaşiler hakkında kesin sonuçlara varmış değil. Hatta kitaptaki olayları ve karakterlere baktığımız zaman tarihi açıdan zırvalıktan ibaret. Kitabın gerçekle yakından uzaktan alakası olmayan çok sürükleyici, eğlenceli ve sorgulatan; insanı hayal dünyalarına sürükleyen saçma sapan bir Bin Bir Gece Masalı tadında bir roman.

Çevirmenin Etkisi

Ender Nail 
  Çevirmeni yani Ender Nail'i ayrıca tebrik etmek istiyorum. Edebiyatımıza bu kadar mükemmel bir bir kitabı kattığı için, sarf ettiği emek için, yazarın değinmesi gereken konuya kendisi değindiği için Ender Nail beye ayrıca teşekkür etmek istiyorum. Bu kitabın bir kurgu olduğunu kitabın sonuna eklediği bir sayfalık yazıyla bizlere açıklamış.
  Ayrıca kitabın bu kadar sürükleyici bir dilinin olmasının en önemli sebebi yazarın emeği olduğu kadar Ender Nail beyin de etkisi vardır tabii ki. Ende Nail bey kitaptaki kelimeleri o kadar güzel güzel seçmiş ki sanki kuyumcunun mücevherleri yerleştirmesi gibi özene bezene seçerek yerleştirmiş. Kitap akıcılığından hiçbir taviz vermeden bizlere o dönemin konuşma dilini hiçbir şekilde zorlanmadan aktarıyor. Konuşmaların 11. yüzyılda geçtiğini ve her hangi bir yabancı kelimeye toslamadan büyük bir zevkle okuyabiliyorsunuz. Sadece diyaloglar değil; aynı zaman betimlemeleri yaparken de anlatıcının 11. yüzyılda yaşamış biri olduğunu hissedebiliyorsunuz.

Kitabın Ana Düşüncesi ve Terör Örgütleri 
Üzerindeki Eleştirisi

  Kitap ilk başta okunduğunda bizlere sadece radikal İslamcı terör örgütlerini eleştiren bir kitapmış gibi gelebilir. Ki benzerliklere baktığımızda bu örgütlere çok fazla benzediğini görebiliriz. Fakat bu sadece radikal İslamcı örgütlere karşı değil; tüm terör örgütleri için yazılmış bir eleştiri kitabıdır. Hasan Sabbah'ın kurmuş olduğu bu hiyerarşik yapıyı tüm terör örgütlerinde görebiliriz. Hasan Sabbah, dini kendi istediği biçimine yontarak onu dini özelliklerden arındırıp kendisinin mutlak doğru olduğu bir ideolojiye dönüştürmüştür. Din, insan ile Tanrı arasındaki bir bağdan ibarettir. Tabi ki bu senin sosyal hayatında insanlarla olan ilişkini belli kurallarla şekillendirir fakat işin içine bir propaganda ve/veya terör eylemlerine geçerse bu bir ideolojiye dönüşür. Eğer işin içinde böyle şeyler varsa artık o bir din değil ideolojiye dönüşmüştür. 
  Günümüzde terör örgütlerinin militanlarına sentetik uyuşturucular kullandırarak ve bunun satışını yapıp kendilerine gelirler elde ettiğini hepimiz biliyoruz. Bunu sadece radikal islamcı örgütler değil; komünist örgütler ve faşist örgütlerde de böyle alışkanlıklar olduğunu görüyoruz. Uyuşturucu hem militanlarını daha çok cesaretlendiren; hem de onların sorgulamalarını engelleyen bir etkiye sahip. Gördüğümüz terör saldırılarını gerçekleştiren kişilerin neredeyse hepsi bu maddeleri kullanarak bunları gerçekleştiriyor. Çoğu terör örgütü "Bizler sorguladık ve sorgulamaya devam ediyoruz." diyerek onları dogmatik fikirler üzerinde felsefe yaptırıyorlar. Hasan Sabbah'ın yaptığı gibi. Öğrenciler sorguluyorlardı ama dogmatik düşünceler üzerinde gerçekleştirilen sorgulamalardı bunlar. Sadece bu da değil. Uyuşturucu çok yüksek kar payına sahip. Aynı zamanda terör örgütleri bu uyuşturucuyu kendi finansmanlarını sağlamak için ticaretini de yapıyorlar. Bu yüzden uyuşturucu terör örgütleri için vazgeçilmez silah.
  Yapılan bir araştırmaya göre "Cennete gideceğiniz kesin olsa; şu an cennete gitmek için ölmeyi düşünür müsünüz?" sorusuna evet diyenlerin oranı % 15, hayır diyenlerin oranı % 65, kararsızım diyenlerin oranı % 20...Dostlarım sizlerden kendinize şu soruyu sormanızı istiyorum "Eğer şu an öleceğim zaman cennete gideceğimden emin olsam kendimi öldürür müydüm?". Eğer cevabınız evet ise lütfen dikkat edin dostlarım. Çünkü sizler potansiyel olarak birer canlı bomba olabilirsiniz. Herhangi bir manipülasyona maruz kalıp buna inanabilirsiniz. Eğer cevabınız hayır ise yine de kendinize dikkat edin dostlarım. Çünkü sizleri de manipülasyonlar evet cevabını verebilecek bir duruma gelebilirsiniz. Cennete tam anlamıyla inanmıyor olabilirsiniz ama Hasan Sabbah böyle insanları inandırmak için bir cennet kurdu. Bu cenneti illaki semavi dinlerdeki bir cennet olarak görmeyin sakın. Bu Karl Marx'ın hayalindeki gibi sınıfların ortadan kalktığı, her şeyin eşit bir şekilde dağıtıldığı bir dünya da olabilir. Ya da kendi ırkınızın bölgede üstünlük kurduğu her şeyin çok güzel gittiği bir yer de olabilir. Böyle bir dünyaya gitmeniz önemli değil; gelecekte böyle olabileceğini düşünmek için ölebilecek duruma gelmeniz de sizler için pek iyi olmaz dostlarım. Herhangi bir ideolojiye, bir dünya görüşüne veya bir ütopyaya sahip olabilirsiniz. Herkesin vardır zaten mutlaka. Fakat sizlerin hayatı bu ideolojilerden daha önemli değil. Belirli bir ideoloji için savaşmaya başladığınız zaman her ne kadar haklı olursanız olun, işin içine silah ve insanlara zarar vermek giriyorsa hiçbir şekilde haklı sayılmazsınız. Fikirleriniz doğru ama yönteminiz yanlış olduğu için fikirlerinize zarar verir. Fikirlerinizi sağlam temeller üzerine oturtmalı ve onun neden haklı olduğunu anlatmalısınız. Hatta ideolojiler kalıptan dökülmüş gibi günümüze gelmezler. Üzerlerine yeni şeyler eklenerek, farklı fikirlerle sentezlenerek günümüze kadar gelirler. Yani kısacası sizden şunu istiyorum: Fikriniz için başkalarını öldürmeyin, fikriniz uğuruna ölmeyin; fikriniz için başkalarını yaşatın, fikriniz uğuruna yaşayın. 

Kaynaklar:















Gönderen zaman: Hiç yorum yok:
Yer: Kocasinan Merkez Mahallesi, Türkiye
Kaydol: Kayıtlar (Atom)