17 Eylül 2018 Pazartesi

MODERN KÖLELİK ÜZERİNE

Giriş


Kölelik deyince aklınıza ne geliyor? Batı Afrika'dan Amerika kıtasına doğru balık istifi bir şekilde gemilerde taşınan siyahiler mi? Evlerinden kaçırılıp köle pazarlarına götürülmüş kızlar mı? Savaş esirleri mi, prangalar mı? Yoksa çoktan yok olmuş, eskimiş bir kavram mı?
Eğer cevabınız sonuncusu ise, üzülerek söylüyorum ki yanılıyorsunuz. Üzerimizde giydiğimiz kıyafetlerden kullandığımız bilgisayarlara, günlük hayatımızda karşılaştığımız birçok şeyde köleliğin izine rastlayabiliriz.
Kölelik, antik çağdan günümüze zaman içinde yüzünü değiştiren ama özü aynı kalan bir canavardır. Köleliğe ilk olarak antik bir Mezopotamya devleti olan Sümerler'de rastlasak da günümüz Afrika'sında bir devlet olan Moritanya'da ancak 2007 yılında resmi olarak bir suç olarak kabul edilmiştir. Günümüz Libya'sında köle pazarları varlığını hala devam ettirmektedir.
Aslında bakarsanız eski zamanlardaki köle sahibi olmak çok masraflı bir işti. Kölenin karnını tok tutman, onu giydirmen, başını sokacak bir barınağı temin etmen vb. ihtiyaçları karşılaman gerekiyordu. Fakat artık buna gerek yok. Sadece çalıştığı kadar (Çalıştığı kadardan kastım saati 1$ bile değil) hak ettiği parayı modern kölesine vermek ve sorumluluktan kurtulmak. İşte bu kadar ucuz.
Peki, iki çok büyük savaş atlatmış, Birleşmiş Devletler gibi bir uluslararası örgüte sahip, birçok salgın hastalığı yok edecek aşıları keşfetmiş, ırkçılık ve cinsiyetçiliğe karşı büyük bir mücadele etmiş bir dünya ve toplumlarında, kölelik nasıl olur da hala kendine yer bulur?

Modern Kölelik

Modern kölelik, zorla çalıştırma, zorla evlendirme, borç esareti, doğuştan kölelik, çocuk işçiliği ve insan kaçakçılığını kapsayan genel bir terimdir.

Yazımın geri kalanında da sıklıkla kullanacağım bu terimleri biraz daha açıklamamız gerekirse:
Zorla Çalıştırma : İnsanların kendi rızaları dışında, tehdit edilerek çalıştırıldıkları durumlar.
Zorla Evlendirme : Bir insanın reddetme hakkı ve rızası olmadan, ailesine, yasal vasisine ya da herhangi bir kişi veya gruba para vermek karşılığında evlendirilmesi olayı.
Borç Esareti : Bir insanın adil olmayan koşullarda kendi iş gücünü bir borcu ödemek için kullandırılması durumu.
Doğuştan Kölelik : Köle ailelerin çocuklarının da köle olarak kullanılması.
Çocuk İşçiliği : Çocukları zihinsel, fiziksel, toplumsal ya da ahlaki açılardan tehlikeli ve zararlı işlerde eğitim ve diğer hakları ellerinden alarak  çalıştırılması.
İnsan Kaçakçılığı : Zor kullanarak veya kullanma tehditle zorlama, kaçırma, hile, aldatma, nüfuzu kötüye kullanma, kişinin çaresizliğinden yararlanma veya başkası üzerinde denetim yetkisi olan kişilerin rızasını kazanmak için o kişiye veya başkalarına kazanç veya çıkar sağlama yoluyla kişilerin istismar amaçlı temini, bir yerden bir yere taşınması, devredilmesi, barındırılması veya teslim alınması durumları.
2016 yılından verilere göre, Dünya'da yaklaşık olarak 40 milyon köle ve 152 milyon çocuk işçi var. Bu 40 milyonun içinde 25 milyon insan zorla çalıştırılıyor ve 15 milyon insan zorla evlendirilmiş. Bu insanların 29 milyonunu, yani %71'ini kadınlar oluşturuyor. Kadınlar seks endüstrisinde zorla çalıştırılanların %99'unu ve zorla evlendirilenlerin %84'ünü oluşturuyor.
Çocuk işçilerin %70.9'u tarım sektöründe, %17.12'i hizmet sektöründe ve %11.9'u sanayi sektöründe çalıştırılıyor.

Günümüzden Hikayeler


Geçen gün vitrinde gördüğünüz o güzel kıyafetlerin bir kölelik süreci sonucunda ortaya çıkarıldıkları hiç aklınıza gelir miydi?
Okul hayatınız süresince yaşadığınız en tuhaf olayları düşünün.
Bunların arasında öğretmeninizle yan yana pamuk tarlalarında, devlet zoruyla çalışmak var mı?
Özbekistan Dünya'nın en büyük pamuk üreticilerinden biri. Her ne kadar uluslararası baskılar ve protestolar sayesinde durum iyiye gitse de Özbekistan devleti kendi vatandaşlarını insanlık dışı koşullarda pamuk toplamaya zorluyor. Evet, 21. yüzyılda bir devlet kendi vatandaşlarını çalışmaya zorluyor. Okullar ve hastaneler hasat dönemlerinde kapanıyor çünkü doktorlar ve öğretmenler tarlalarda pamuk topluyor. İnsanlar eğer kendileri pamuk toplamaya gitmez ya da pamuk toplaması için birini tutmazlarsa işten atılıyorlar veya istifa etmeye zorlanıyorlar.

Her ne kadar Özbekistan Devlet Başkanı Şevket Mirziyoyev 17 Eylül 2017'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda ülkesindeki zorla çalıştırma sorununu kabullense ve hükumet bazı üniversite öğrencilerini ve devlet memurlarını bulundukları tarlalardan işlerine geri dönmesine izin verse de insan hakları örgütlerince açıklanan raporlar geri dönmelerine izin verilen vatandaşların sonraları tekrar tarlalara götürüldüklerini ya da yerlerine pamuk toplaması için işçi tutmaya zorlandıklarını ortaya koyuyor.
" Köle gibi sabahtan akşama kadar çalışıyorsun, yeteri kadar yemek yok, aç yatıp yine aç kalkıyoruz" - Andijan Tarım Enstitüsü'nden bir öğrenci, 17 Eylül 2016.
 Moda endüstrisindeki kölelik gerçeği sadece kullanılan pamukla da bitmiyor.
Çocuklar Benin'de pamuk tohumları üretiminde çalışmaktan Özbekistan'da pamuk toplamaya, Hindistan'da iplik eğirmekten Bangladeş'te fabrikalarda kıyafetleri dikmeye kadar moda tedarik zincirinin her aşamasında çalışıyorlar.
SOMO ve ICN'nin raporuna göre, Güney Hindistan'da personel alma memurları yoksul, kırsal kesimdeki aileleri kızlarını yün eğirme fabrikalarına göndermeye iyi ücretli bir iş, konforlu konaklama, günde üç besleyici öğün, eğitim imkanı ve 3 yılın sonunda toplu ödeme yapma vaatleriyle ikna ediyor. Ama yapılan alan araştırması çalışma koşullarının aslında modern köleliğe ve en kötü çocuk işçiliği biçimlerine denk olduğunu gösteriyor.
3TG kısalmasını hiç duydunuz mu peki?
Tungsten Tantalum Tin Gold
Yani tungsten, tantal, kalay ve altın. Bu elementler olmasaydı bilgisayarlarımızı, cep telefonlarımızı ve fotoğraf makinelerimizi çalıştıramazdık. Bu elementler mücevherlerden gözlüklere, arabalardan uçaklara ve medikal ekipmanlara kadar hayatımızın her yerinde karşımıza çıkıyor. Aynı zamanda İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yapılan en ölümcül savaşı finanse etmeye yardımcı oluyorlar.
Bu elementlere verilen İngilizce isim olan "Conflict Minerals" Türkçe'ye "Çatışma Mineralleri" olarak çeviriliyor. Bu isim bir önceki paragrafın son cümlesini ve yaşananları gayet iyi özetliyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki birçok madenin işletmesi ne yazık ki hala silahlı grupların elinde, ve tahmin edebileceğiniz üzere bu madenlerde birçok çocuk çalıştırılıyor ve çalışma koşulları kölelik düzeyinde. Bahsettiğimiz elementlerin kullanım alanının ne kadar geniş olduğunu göz önünde bulundurursak, silahlı gruplar bu madenler sayesinde büyük bir gelir elde ediyorlar. Ve bu silahlı gruplar bölgedeki ve kaçakçılık yollarındaki otoritelerini yağma, katliam ve tecavüz gibi insanlık suçlarını işleyerek sağlıyorlar ve aynı zamanda çocukları köle ve asker olarak kullanmak için kaçırıyorlar.
Bu elementlerin kaçakçılığıyla ve satışıyla elde ettikleri gelirlerle aldıkları silahlarla.

 Modern kölelikle bağlantılı olarak bazı ülkelere böyle ağır koşullarda çalıştırılan işçiler daha demokratik ülkelere gidebilmek için can pahasına bazı kaçakçılara başvurarak refah seviyesi yüksek olan ülkelere kaçıyorlar. Ve bunu yaparken  32 milyon $ bir sektörün parçası olan insan kaçakçılarına başvuruyorlar.


İnsanlar genelde doğudan batıya, güneyden kuzeye göç ediyorlar. Asıl gitmek istedikleri yer Avrupa. Bundan Dolayı Türkiye burada çok kritik bir köprü görevi görüyor. 

 Burada düşünülmesi gereken konulardan biri bu insanların kimisi yakalanıyor, kimisi yolda açlık ve susuzluktan hayatını kaybediyor. Hatta bazı insan kaçakçıları 5 gemi insan kaçırıyorsa bunlardan birini kendisi ihbar ediyor. Sahil Güvenlik bir gemideki kaçakçıları yakalarken arkalarında 4 gemi kaçıyor.
Geçen aylarda Pendik Ro-Ro limanında yakalanmamak için alüminyum folyoya sarılılarak yurt dışına kaçırılmaya çalışılan 7 Irak uyruklu göçmen yakalandı. Yani dostlarım düşünün insanların daha iyi bir hayat yaşayabilmeleri için girdikleri durumlara bakın. Ve bu kaçakçıların bu insanlara yüklü miktar paralar ödeterek bunları yaptırıyorlar.



ABD Dışişleri Bakanlığı 2017 İnsan Ticareti Raporuna göre:

Türkiye’deki insan ticareti mağdurlarının büyük kısmının Orta ve Güney Asya, Doğu Avrupa, Suriye, Endonezya ve Fas’tan geldiği belirtildi. 2016’da yabancı ülke doğumlu 181 insan ticareti mağdurunun hükümetçe tespit edildiği, bunların 36’sının Suriyeli, 33’ünün Kırgız, 33’ünün Gürcü, 16’sının Özbek ve geri kalan 73’ünün de Endonezya, Moldova, Fas, Pakistan ve Türkmenistan dahil diğer bir dizi ülkeden olduğu bilgisi verildi. 29’u çocuk olduğu belirtilen bu 181 kişinin 163’ünün kadın 18’inin erkek olduğu ifade edildi. 2015’te ise hükümetin tespit ettiği yabancı ülke doğumlu insan ticareti mağdurlarının sayısı 108’di.

Türkiye’nin yüksek sayıda sığınmacı nüfusuna sahip olduğuna ve bu sığınmacıların insan ticaretine karşı giderek daha korunmasız hale geldiklerine dikkat çekilirken, rapor hazırlandığı sırada ülkede tahmini 3 milyon yerlerinden edilmiş Suriyeli, 120 bin Afgan ve 125 bin Iraklı bulunduğu kaydedildi.

Bilinmeyen sayıda Suriyeli sığınmacı ve diğer çocukların sokak dilenciliği yaptığı, lokantalarda, tekstil fabrikalarında, marketlerde, tamirci ya da demir atölyelerinde ve tarımda çalıştıkları, zaman zaman ailelerinin geçimini sağladıkları, bazılarının zorla, olumsuz koşullarda çalıştırıldığı belirtildi. Suriyeli sığınmacı kadın ve kızların da fuhuş şebekelerinin kurbanı olduğu, bazılarının da evlenmeye zorlanarak hizmetçilik ya da fuhuş yaptırıldığı yönünde haberlerin bulunduğu kaydedildi.

Ve aslında bakarsanız hayalleri için gittikleri yerlerde de kölelikten başka bir şey yapıldığı söylenemez. Sonuç olarak kaçak işçi olarak çalışıyorlar. Hiçbir sosyal hizmetten yararlanamıyorlar ve en kötüsü iş kazaları yaşadıktan sonra haklarını arayamıyorlar.

Biz Ne Yapabiliriz?

Sanayi Devrimi ve küreselleşme pek çok fayda getirmenin yanı sıra tedarik zincirlerinin denetlenmesini zor bir hale getirdi, artan tüketim çılgınlığı ve tüketicinin taleplerini olabildiğince kar elde ederek karşılamak isteyen şirketler Dünya çapında pek çok insanlık dışı uygulamanın günümüzde bile devam etmesini körükledi.
Ama tüketicilerin bu konuda bilinçlenmesinin, daha çevre ve insan dostu bir üretim süreci talep etmesinin ve bu konuda ısrarcı olmasının meyvelerini almaya başladık bile.
Artık pek çok firma ve biz tüketicilerden ve sivil toplum örgütlerinden gelen baskılar sebebiyle üretim ve çalışma koşullarını iyileştirmek üzere önemli adımlar atıyor ve girişimciler tüketiciye kölelik karşıtı ve çevre dostu alternatifler sunuyor.
Aslında burada modern köleliğin olduğu toplumlarla alakalı bir soru kafamıza takılıyor. Modern kölelik olduğu için mi bu toplumlar geride; yoksa bu toplumlar geride oldukları için mi modern kölelik devam ediyor? Özbekistan'dan örnek verelim. Burada çalışan çocuklar okuldan sonra pamuk toplamak yerine kendilerini geliştirebilecekleri kurslara, eğitimlere vb. yerlere gitseler, buralara gitmeseler bile evlerinde ders çalışsalar ve  gelecekte nitelikli birer mühendis, doktor, ekonomist, akademisyen vb. meslek sahibi katma değeri yüksek ürünler üreten bireyler olsalar Özbekistan için daha iyi olmaz mı? Tabii ki de olur fakat Özbekistan hükumeti o pamuk tarlaların sahipleri için çalışıyorlarsa, pamuk fabrikaları hükumete yandaşlık yapıyorsa böyle bir şeyin olmasını istemez tabii ki de. Çünkü kendi siyasi otoritesi tehlike altına girer.
Burada bu fabrikaları da suçlamamalıyız. Çünkü bu fabrikaların tek bir amacı var. o da kar elde etmek. Eğer bir fabrika dese ki "Ben ucuz işçi çalıştırmayacağım. Tüm işçilerim reşit bireylerden oluşturacağım ve evlerini geçindirebilecek kadar maaş temin edeceğim." dese bu fabrika ayakta kalamaz. Çünkü rakipleri üretilecek olan ürün veya hizmeti daha ucuza üretirler ve bu ürün veya hizmetin fiyatı daha ucuz olacaktır. Sizler bir ürünün nasıl koşullar altında üretildiğinden habersiz olarak doğal olarak ucuz olanı tercih edeceksiniz. Fabrika bu tür kuralları koyamacak. Bundan dolayı buradaki yanlışı düzeltecek olan hükümetlerdir. Hükümetler belli başlı işçi haklarını koruyacak yasalar yürürlüğe koyduktan sonra eşit bir rekabet olanağı doğacaktır ve vicdan sahibi fabrika yöneticileri ürün veya hizmetlerini piyasada daha rahat bir şekilde satacaktır. Vicdansız olan fabrika yöneticileri ise devlet zoruyla zaten bu kuralları uygulayacaktır.
Fakat hükumetleri bu yanlışlarından döndürecek olan şey nedir? İşte bu da bizim elimizdedir. Eğer insanlar aldıkları ürünün nerelerden geldiklerini bilebilirlerse kendi tüketim alışkanlıklarını değiştirebilirler ve bu sayede bu fabrikalar satış yapamazlar. İnsanlar Özbekistan veya vb. yerlerden üretilmiş olan ürünleri değil de daha demokratik ülkelerde üretilen ürünleri tercih ederlerse bu demokratik olmayan ülkeler ister istemez ülkelerine döviz girdisi olması için demokratik adımlar atacaklardır.
Dünyadaki tüm kötülükleri bir gün, bir ay ya da bir yılda bitiremeyiz. Ama ne kadar çok kişi yaşadığımız gezegeni üzerinde yaşayan tüm canlılar için daha güzel bir yer haline getirmeye çalışırsa hedeflerimize o kadar çabuk yakınlaşırız
Bilimle, Sanatla ve Hoşgörüyle Kalın
Hoşçakalın















Gönderen zaman: Hiç yorum yok:
Kaydol: Kayıtlar (Atom)